رنگ آمیزی کپسول

برخی از باکتری ها ماده لزجی ترشح می کنند که در خارج آن متمرکز شده و دیواره باکتری را می پوشاند. کپسول ساختمان متراکم و مشخصی دارد که با رنگ آمیزی می توان آن را مشاهده نمود. هنگامی که پلیمر خارج سلولی به صورت متراکم و دارای حدود واضح و مشخص باشد آن را کپسول می نامند و در مواقعی که ماده مذکور متراکم نبوده و به صورت الیاف در هم و تا حدودی گسسته از فیبریل های خارج سلولی تشکیل شده باشد گلیکوکالیکس نامیده می شود. در برخی باکتری ها مقادیر زیادی از ماده مذکور ساخته می شود که ظاهراً از سلول جدا می شود و به نظر می رسد که باکتری در این مواد فرو رفته که در این حالت چنین موادی را قشر لعابی (لایه ی سست) می نامند.

جنس کپسول در اکثر موارد از پلی ساکارید است و تنها مورد استثناء، مربوط به باسیلوس آنتراسیس (عامل سیاه زخم) اس که دارای کپسول پلی پپتیدی (پلمیر اسید کلوتامیک راستبر) است. باسیلوس مگاتریوم دارای کپسولی از پلی ساکارید و پلی پپتید است همچنین جنس کپسول استرپتوکوکوس گروه C و A سفید از اسید هیالورونیک و کپسول لکونوستک مزانتروئیدی از دکستران (پلیمر گلوکز) است. کپسول در شرایط نامساعد از خشک شدن اجرام جلوگیری می نماید و از طرفی به عنوان لایه ی محافظ عمل کرده و باکتری ها را در برابر عمل بیگانه خواری گلبول های سفید در امان می دارد (تا زمانی که آنتی بادی علیه کپسول ترشح نشده است). گلیکوکالیکس نقش مهمی در امر اتصال و چسبیدن باکتری ها به سطح سلول های میزبان دارد به عنوان مثال در استرپتوکوکوس موتانس، گلیکوکالیکس که جنس آن از دگستران و لوان (پلیمر فوکوز) است. عامل اصلی چسبندگی باکتری به مینای دندان ها است.

الف) روش آزمایش (استفاده از دندانه)

1. ابتدا گسترشی از باکتری کپسولدار تهیه نمایید.

2. صبر کنید تا گسترش در حرارت آزمایشگاه خشک شود.

3. از محلول فوشین غلیظ روی گسترش اضافه نمایید و به مدت یک دقیقه به ملایمت حرارت دهید.

4. ابتدا با الکل و سپس با آب شستشو دهید.

5. محلول دندانه را روی گسترش بریزید و به مدت 30 تا 60 ثانیه صبر کنید.

6. با الکل شستشو دهید تا زمانی که قطرات الکل بی رنگ یا کم رنگ شود.

7. لام را با آب شستشو دهید.

8. با آبی متیلن به مدت 30 تا 60 ثانیه گسترش را بپوشانید.

9. لام را شسته و به صورت مورب قرار دهید تا خشک شود.

10. با عدسی 100 و روغن ایمرسیون مشاهده نمایید و مشاهدات خود را در گزارش کارتان ترسیم نمایید.

* جسم باکتری به رنگ قرمز و کپسول به رنگ آبی در می آید.

* ترکیب محلول دندانه:

- 20 کیلی لیتر از محلول 7 درصد کلرور نقره

- 50 میلی لیتر از محلول 12 درصد پتاسیم آکوم

- 20 میلی لیتر از محلول 20 درصد اسید تانیک

ب) روش آزمایش (روش ولچ)

1. ابتدا از باکتری کپسولدار گسترش تهیه نمایید.

2. پس از خشک شدن به مدت 7 تا 10 دقیقه با کریستال ویوله رنگ آمیزی نمایید.

3. با سولفات مس 20٪ شستشو دهید.

4-. پس از خشک شدن با عدسی 100 و روغن میکروسکوپ مشاهده کنید.

5. مشاهدات خود را در گزارش کارتان ترسیم نمایید.

* جسم باکتری به رنگ آبی پر رنگ و کپسول باکتری، آبی کم رنگ مشاهده می شود.

* وجود کپسول باکتری ها را می توان با رنگ آمیزی منفی (نگروزین، مرکب چین)، مشاهده و اثبات کرد.

ج) روش آزمایش (روش چرچمن)

1. یک قطره از محلول رنگی رایت را روی لام قرار دهید.

2. با استفاده از فیلدوپلاتین مقداری از باکتری کپسولدار را برداشت نموده در قطره رنگ حل نمایید و گسترش تهیه کنید.

3. صبر کنید تا گسترش خشک شود.

4. لام را به آرامی شستشو دهید و صبر کنید تا در حرارت آزمایشگاه خشک شود.

5. در زیر میکروسکوپ با عدسی 100 و روغن ایمرسیون مشاهده کنید و مشاهدات خود را ترسیم نمایید.

* در این روش کپسول به رنگ صورتی و باکتری آبی رنگ دیده می شود.

* محلول رنگی رایت برای رنگ آمیزی خون به کار می رود (1/0 گرم ماده ی رنگی رایت در 60 میلی لیتر الکل متیلیک خالص)

منبع:کتاب آزمایشگاه میکروبشناسی بابک براتی