رنگ آمیزی اسپور

برخی از باکتری ها دارای قدرت ایجاد اسپور هستند یا اندواسیور مرحله ی استراحت مقاوم در باکتری ها است. اسپورها قادرند در شرایط نامساعد که باکتری ها قادر به تحمل آن نیستند، مانند: حرارت، سرما، خشکی، مواد شیمیایی، تشعشعات و... زنده بمانند. هر باکتری فقط یک اسپور می سازد و از هر اسپور یک باکتری بوجود می آید.

اسپور ممکن است کروی یا بیضی باشد. اندازه ی آن بین 2/0 تا 2 میکرون است. در برخی از موارد قطر اسپور از قطر باکتری بزرگتر است و باعث برجستگی در باکتری می شود. گاهی نیز اسپور برابر یا کوچکتر از باکتری است. اسپور را به علت شفافیت و شکست زیاد نور می توان با میکروسکوپ فازکنتراست مشاهده کرد. اگر باکتری ها را به روش گرم رنگ آمیزی کنید اسپور را به صورت منطقه ای شفاف مشاهده می کنید. از جمله باکتری هایی که دارای اندواسپور هستند می توان جنس هاس کلستریدوم و باسیلوی، اسپوروسارسینا، اسپورولاکتوبا سیلوس، دسولفوتوماکولوک، کوکسیلا بورنتی (ریکتزیای عامل تب کیو) را نام برد.

بوسیله میکروسکوپ الکترونی در مقطع اسپور از داخل به خارج قسمت های زیر مشاهده می شود:

1. کور یا هسته اسپور: از پروتوپلاست تشکیل شده که حاوی یک هسته کامل (کروموزوم) است. آنزیم های تنفسی سیتوکرم در اسپور وجود ندارد و معدودی از آنزیم های سلولی که در شکل رویشی باکتری وجود دارند در اسپور به مقدار زیاد وجود دارند (مانند آلانین – راسماز) اما آنزیم دی پیکولینیک اسید سنتتاز تنها در اسپور وجود دارد. بخشی از توانایی مقاومت اسپور در مقابل حرارت مربوط بحالت نسبتاً خشک و کم آب آن است و دیگر وجود مقادیر بسیار زیادی پیکولینات کلسیم است که در شکل رویشی باکتری وجود ندارد.

2. غشا داخلی: از غشاء سیتوپلاسمی باکتری منشاء می گیرد.

3. دیواره ی اسپور: مانند دیواره باکتری ها است که هنگام جوانه زدن منشاء دیواره سلولی باکتری خواهد بود.

4. کورتکس: جنس آن از نوعی پپتیدوگلیکان است که ضخیم ترین لایه اسپور را تشکیل می دهد.

5. غشاء خارجی: مانند غشاء داخلی است.

6. پوشش اسپور: از ماده پروتئینی شبیه کراتین ساخته شده است.

7. اگزواسپوریم: در برخی از گونه ها وجود دارد. غشاء ظریفی است که از لیپوپروتئین تشکیل شده است.

اسپور را می توان به آسانی رنگ نمود و زمانی را پذیرفت به آسانی نمی توان رنگ زدایی کرد. بدین منظور برای نفوذ رنگ (سبز مالاشیت) به داخل پوشش اسپور از حرارت استفاده می شود. سبز مالاشیت به آسانی از جسم باکتری شسته می شود چرا که دیواره سلولی بر اثر حرارت آسیب دیده و پاره شده است. بدین سان اسپور دارای رنگ سبز مالاشیت و باکتری بدون رنگ است که می توان با رنگ دوم (سافرانین) آن را رنگ آمیزی نمود. در مشاهده ی میکروسکوپی لام رنگ آمیزی شده، اسپورها درون باکتری های سرخ رنگ به صورت منطقه های کروی یا بیضوی کوچک سبز رنگ دیده می شوند. البته اندازه، شکل و محل اسپور در داخل باکتری برای تشخیص ارگانیسم ها اهمیت دارد. برای مثال اسپورها می توانند در مرکز، انتها و یا نزدیک به انتهای باکتری جای داشته باشند.