رنگ آمیزی باکتری ها

برای مشاهده ی بهتر و آسان تر باکتری ها، آنها را رنگ آمیزی می نمایند. چرا که باکتری های رنگ نشده در زیر میکروسکوپ شفاف و بی رنگ هستند. بنابراین برای مشاهدات میکروسکوپی اغلب از رنگ آمیزی باکتری ها استفاده می شود. علاوه بر مشاهده ی آسان تر، رنگ ها می توانند جهت جداسازی و شناسایی باکتری ها نیز بکار روند که این موضوع در آزمایشات بعدی بیشتر مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

رنگ های مورد استفاده در رنگ آمیزی باکتری ها اکثراً از موادی که در قطران زغال سنگ موجودی است ساخته می شود و چون در سابق رنگ های تولیدی از مشتقات آنیلین بودند به نام رنگ های آیلیک معروف شدند اما امروزه از مشتقات آنیلین کمتر استفاده می شود و رنگ های زغال سنگی جای آنها را گرفته است. این رنگ ها به دو گروه اسیدی و قلیایی تقسیم می شوند رنگ های اسیدی مانند فوشین اسیدی و ائوزین (به طور معمول برای رنگ آمیزی زمینه به کار می روند تا باکتری ها) نسبت به بعضی از بخش های بازی باکتری (مثل اجزای سیتوپلاسمی) میل ترکیبی دارند و رنگ های بازی همچون کریستال ویوله، آبی متیلن و سافرانین نسبت به بخش های اسیدی تمایل شدیدی دارند. سلول باکتری ها به طور کلی دارای خصوصیت اسیدی و دارای بار منفی است که علت آن وجود اسیدهای ریبونوکلئیک فراوان در سیتوپلاسم است. لذا با رنگ های قلیایی که دارای بار مثبت هستند ترکیب شده و رنگ می گیرند.

رنگ های بازی را در تجارت به صورت نمک می سازند. برای مثال آبی متیلن در واقع همان کلرید آبی متیلن است که با افزودن آب یونیزه شده و آبی متیلن با بار مثبت (کاتیون) بوجود می آید. طبق قانون بارهای الکتریکی مخالف یکدیگر را جذب می نمایند. بنابراین متیلن بلو با بار مثبت جذب باکتری که بار منفی دارد می شود.

                    (کلراید) +  (آبی متیلن) → (کلرور آبی متیلن)

در ضمن عوامل فیزیکی نیز در خاصیت رنگ پذیری باکتری ها مؤثر است به طور مثال فشار اسمزی و خاصیت چسبندگی در غلظت های بالا و به دام افتادن مولکول های رنگ در حفره های پلی مری و ماکروموکول ها، از جمله عوامل فیزیکی هستند.

به روش های زیر می توان میکروب ها رنگ آمیزی نمود:

الف) رنگ آمیزی ساده:

در این روش فقط از یک محلول برای رنگ آمیزی باکتری ها استفاده می شود و بدین وسیله می توان به شکل میکروب ها پی برد. در رنگ آمیزی ساده کلیه میکروب ها و سلول های موجود در گسترش به یک رنگ دیده خواهند شد. (مانند: رنگ آمیزی با آبی متیلن یا فوشین)

ب) رنگ آمیزی مرکب:

در این روش از چند محلول رنگی برای رنگ آمیزی باکتری و قسمت های مختلف آنها استفاده می شود.

ج) رنگ آمیزی منفی:

در این روش از رنگ هایی مانند نیگروسین و مرکب چین استفاده می شود. به علت اینکه این رنگ ها نمی توانند به داخل باکتری نفوذ نمایند، باکتری ها بی رنگ و زمینه ی لام، سیاه و تیره مشاهده می شود.

د) رنگ آمیزی افتراقی (انتخابی):

نوعی رنگ آمیزی است که باکتری های مختلف در برابر آن واکنش متفاوت نشان می دهند و از این جهت می توان آنها را برای تشخیص باکتری ها یا قسمت های مختلف باکتری بکار برد.